20:22 EST Thứ sáu, 19/01/2018

Menu

Góc giải trí

Thống kê truy cập

Đang truy cậpĐang truy cập : 49


Hôm nayHôm nay : 4282

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 50338

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 2675935

Tiếng Anh

Trang nhất » THCS Đề Thám » Tổ Chuyên môn » Tổ Toán-Lý

Quang cao giua trang

CHUYÊN ĐỀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG BỘ MÔN TOÁN

Thứ hai - 03/04/2017 04:14
CHUYÊN ĐỀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG BỘ MÔN TOÁN

CHUYÊN ĐỀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG BỘ MÔN TOÁN

Dạy học tích hợp liên môn trong bộ môn Toán.
  PHÒNG GD & ĐT AN KHÊ                                                    CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
  TRƯỜNG THCS ĐỀ THÁM                                                                    Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
 
CHUYÊN ĐỀ:    VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
THEO HƯỚNG TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG BỘ MÔN TOÁN.
 
     Các môn  khoa học xã hội trong nhà trường phổ thông có vai trò vô cùng quan trọng, nhiệm vụ của nó là góp phần không nhỏ vào việc hình thành và phát triển nhân cách của học sinh . Nước ta tiến hành  chương trình giáo dục phổ thông mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước . Điều này đã tạo một luồng sinh khí mới trong dạy và học các môn khoa học xã hội . Trong những năm gần đây, dạy học các môn theo phương pháp tích hợp kiến thức liên môn các môn học như Hóa - Lý, Ngữ văn – Địa lý.....giúp học sinh có kiến thức bao quát rộng hơn về nội dung được học trong bài. Đặc biệt hơn,Toán học  lại là một bộ môn khoa học và cũng là nền tảng cho các bộ môn khoa học khác. Nó có ứng dụng hầu hết trong các lĩnh vực của cuộc sống.Vậy vận dụng  phương pháp dạy học theo hướng tích hợp kiến thức liên môn như thế nào để học sinh học được toán, say mê hứng thú với môn học đươc coi khô khan này? Cũng chính vì lí do đó, chúng tôi cố gắng tìm hiểu và trao đổi về chuyên đề với nội dung thực sự cần thiết để áp dụng trong quá trình dạy học của tổ và để các đồng nghiệp cùng quan tâm tham khảo, đóng góp ý kiến.
NỘI DUNG
I. Cơ sở lý luận và thực tiễn của dạy học tích hợp liên môn.
1. Cơ sở lý luận
          Trong dạy học, tích hợp liên môn được hiểu là sự kết hợp, tổ hợp các nội dung từ các môn học trong các lĩnh vực học tập khác nhau thành một môn tổng hợp mới hoặc lồng ghép các nội dung cần thiết vào những nội dung vốn có của môn học ví như lồng ghép nội dung dân số vào môn Sinh học, môn Địa lí; nội dung giáo dục môi trường môn Sinh học, môn Công dân… Như vậy thông qua dạy học tích hợp liên môn thì những kiến thức, kỹ năng học được ở môn này có thể sử dụng như những công cụ để nghiên cứu, học tập các môn học khác: chẳng hạn sử dụng Toán học như những công cụ đắc lực để nghiên cứu Sinh học hay Tin học được sử dụng như một công cụ để mô hình hóa các quá trình sinh học, các thí nghiệm sinh học…
  *Mục tiêu của dạy học tích hợp liên môn:
-     Làm cho quá trình học tập có ý nghĩa hơn: Hình thành ở người học, những năng lực rõ ràng.
-     Giúp học sinh phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn: Do dự tính được những điều cần thiết cho học sinh.
-     Quan tâm đến việc sử dụng kiến thức trong tình huống cụ thể: Giúp học sinh hòa nhập vào thực tiễn cuộc sống.
-     Giúp người học xác lập mối quan hệ giữa các khái niệm đã học.
* Đặc điểm của dạy học tích hợp liên môn:
-     Lấy người học làm trung tâm.
-     Định hướng, phân hóa năng lực người học.
-     Dạy và học các năng lực thực tiễn.
=> Dạy học tích hợp liên môn giúp  học sinh trở thành người học tích cực, người công dân có năng lực giải quyết tốt các tình huống có vấn đề mang tính tích hợp trong thực tiễn cuộc sống. Dạy học tích hợp liên môn cho phép rút ngắn được thời gian dạy học đồng thời vẫn tăng được khối lượng và chất lượng thông tin.
* Các quan điểm tích hợp trong dạy học hiện nay:
-     Tích hợp “đơn môn”: Xây dựng chương trình học tập theo hệ thống của một môn học riêng biệt. Các môn học được tiếp cận một cách riêng rẽ.
-     Tích hợp “đa môn”: Một chủ đề trong nội dung học tập có liên quan với những kiến thức, kỹ năng thuộc một số môn học khác nhau. Các môn tiếp tục được tiếp cận riêng, chỉ phối hợp với nhau ở một số đề tài nội dung.
-     Tích hợp “liên môn”: Nội dung học tập được thiết kế thành một chuỗi vấn đề, tình huống đòi hỏi muốn giải quyết phải huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng của những môn học khác nhau.
-     Tích hợp “xuyên môn”: Nội dung học tập hướng vào phát triển những kỹ năng, năng lực cơ bản mà học sinh có thể sử dụng vào tất cả các môn học trong việc giải quyết các tình huống khác nhau.
2. Cơ sở thực tiễn
-     Xu hướng tích hợp các môn khoa học tự nhiên trên thế giới.
-     Thực tế giáo dục Việt Nam: quan điểm tích hợp đã được thể hiện trong một số môn học ở bậc tiểu học từ thời Pháp thuộc và ngày nay vẫn được định hướng ở nhiều cấp học.
-     Chương trình Toán học trong nhà trường phổ thông có nhiều tiềm năng, cơ hội để xác định, xây dựng các nội dung, chủ đề tích hợp trong môn học hoặc với các môn khoa học liên quan như Lý, Hóa...
II. Tìm hiểu về phương pháp và xu hướng dạy học tích hợp liên môn.
1. Thế nào là dạy học tích hợp liên môn?
Theo chúng tôi hiểu thì “Dạy học tích hợp liên môn là dạy cho học sinh biết tổng hợp kiến thức, kĩ năng ở nhiều môn học để giải quyết các nhiệm vụ học tập và hình thành năng lực giải quyết các tình huống thực tiễn”, trong đó:
          Dạy học tích hợp có nghĩa là đưa những nội dung giáo dục có liên quan vào quá trình dạy học các môn học như: tích hợp giáo dục đạo đức lối sống, giáo dục pháp luật, giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới biển đảo, giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, giáo dục bảo vệ môi trường, an toàn giao thông…
          Dạy học liên môn là phải xác định được các nội dung kiến thức liên quan đến các môn học khác để dạy học, tránh việc học sinh phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau. Đối với những kiến thức liên môn nhưng có một môn học chiếm ưu thế thì có thể bố trí dạy trong chương trình môn học đó và không phải dạy ở các môn khác. Trường hợp nội dung kiến thức có tính liên môn cao hơn thì sẽ tách ra thành các chủ đề liên môn để tổ chức dạy học riêng vào một thời điểm phù hợp, song song với quá trình dạy học các môn liên quan.
2. Ưu điểm của việc dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn
Đối với học sinh, trước hết, các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh. Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc. Điều quan trọng hơn là các chủ đề tích hợp, liên môn giúp cho học sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không có được sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn.
Đối với giáo viên thì ban đầu có thể có chút khó khăn do việc phải tìm hiểu sâu hơn những kiến thức thuộc các môn học khác. Tuy nhiên khó khăn này chỉ là bước đầu và có thể khắc phục dễ dàng bởi hai lý do: Một là, trong quá trình dạy học môn học của mình, giáo viên vẫn thường xuyên phải dạy những kiến thức có liên quan đến các môn học khác và vì vậy đã có sự am hiểu về những kiến thức liên môn đó; Hai là, với việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáo viên không còn là người truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạt động học của học sinh cả ở trong và ngoài lớp học; vì vậy, giáo viên các bộ môn liên quan có điều kiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợ nhau  trong dạy học. Như vậy, dạy học theo các chủ đề liên môn không những giảm tải cho giáo viên trong việc dạy các kiến thức liên môn trong môn học của mình mà còn có tác dụng bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng sư phạm cho giáo viên, góp phần phát triển đội ngũ giáo viên bộ môn hiện nay thành đội ngũ giáo viên có đủ năng lực dạy học kiến thức liên môn, tích hợp. Thế hệ giáo viên tương lai sẽ được đào tạo về dạy học tích hợp, liên môn ngay trong quá trình đào tạo giáo viên ở các trường sư phạm.

Các mức độ tích hợp.

 
1.             Tích hợp trong nội bộ môn học: tìm kiếm sự kết nối giữa các nội dung, chủ đề;
2.         Tích hợp đa môn: các môn học khác nhau được xếp cạnh nhau.
 
3.           Tích hợp liên môn: phối hợp sự đóng góp của nhiều môn học để nghiên cứu và giải quyết một tình huống.
4.          Tích hợp xuyên môn: tìm cách phát triển ở học sinh những kỹ năng xuyên môn có tính chất chung và áp dụng được ở mọi nơi.
5.          Truyền thống (traditional): Từng môn học được giảng dạy, xem xét riêng lẻ, độc lập không có bất kì sự liên hệ, kết nối nào giống như chụp ảnh cận cảnh từng đoạn – một hướng, một cách nhìn, sự tập trung hạn hẹp vào một môn riêng rẽ.
6.            Kết hợp/ lồng ghép (fusion): Một nội dung nào đó được kết hợp vào chương trình đã có sẵn.
7.                  Đa môn (multidisciplinary): Các môn học là riêng biệt nhưng có những liên kết có chủ đích giữa và trong từng môn học.
8.                Liên môn (interdisciplinary): Tạo ra những kết nối giữa các môn học. Chương trình cũng xoay quanh các chủ đề/ vấn đề chung, nhưng các khái niệm hoặc các kĩ năng liên môn được nhấn mạnh giữa các môn chứ không phải trong từng môn riêng biệt.
Ví dụ: Chương trình và sách giáo khoa các môn khoa học của Pháp gồm: môn Lí- Hóa, môn Sinh- Địa chất (môn Khoa học về Trái đất).
9.          Xuyên môn (transdisciplinary): Cách tiếp cận này bắt đầu bằng ngữ cảnh cuộc sống thực (real- life context). Nó không bắt đầu bằng môn học hay bằng những khái niệm hoặc kĩ năng chung.
So với dạy học đơn môn hiện nay thì dạy học tích hợp liên môn không có nhiều khác biệt về phương pháp tổ chức và hình thức dạy học bởi: Cho dù dạy học liên môn hay đơn môn thì đều đòi hỏi chúng ta phải tổ chức các hoạt động dạy học một cách tích cực, tự lực, sáng tạo, tăng khả năng vận dụng kiến thức vào giải quyết  các vấn đề thực tiễn. Đối với việc dạy học một chủ đề thì liên môn hay đơn môn đều cần phải chú trọng việc ứng dụng kiến thức của chủ đề ấy nó bao gồm cả ứng dụng vào thực tiễn cũng như ứng dụng trong các môn học khác. Sự khác biệt chủ yếu là chỉ ở nội dung của chủ đề: Dạy học đơn môn, đề cập đến kiến thức thuộc một môn học, dạy học liên môn đề cập đến kiến thức thuộc nhiều môn học “liên quan”, do vậy nếu ở các  nội dung có tiềm năng dạy học tích hợp liên môn mà chúng ta tổ chức dạy học tớch hợp liờn mụn hợp lí thì cả học sinh và giáo viên đều có thể dễ dàng tiếp cận  và thực hiện có hiệu quả, đáp ứng được mục tiêu của đổi mới giáo dục theo xu thế giáo dục hiện đại.
          Khi tiến hành dạy học tích hợp liên môn là chúng ta đã xây dựng được các chủ đề có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn đối với học sinh, do đó tạo được động cơ, hứng thú học tập cho học sinh. Hơn nữa học sinh được tăng cường khả năng vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc, thụ động. Đồng thời học sinh không phải học lại nhiều lần một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau, tránh được việc học quá tải hay nhàm chán do học sinh đã được học ở môn khác, nhờ đó cho phép  chúng ta vừa rút ngắn được thời gian trong dạy học bộ môn vừa tăng cường khối lượng và chất lượng thông tin.
3.  Xu hướng của dạy học tích hợp liên môn
          Xuất phát từ những ưu điểm của dạy học tích hợp liên môn, chúng tôi nhận thấy, dạy học tích hợp liên môn là cần thiết, nó là xu hướng của lý luận dạy học và đã được nhiều nước trên thế giới thực hiện.
* Trên thế giới, hiện nay có hai xu hướng dạy học tích hợp:
-     Tích hợp trong một môn học gồm có tích hợp đơn môn, tích hợp đa môn, tích hợp liên môn hoặc tích hợp xuyên môn.
-     Tích hợp nhiều môn học, nhiều lĩnh vực thành một môn tổng hợp mới gồm có tích hợp liên môn và tích hợp xuyên môn.
* Ở Việt Nam, trước những yêu cầu có tính pháp lý về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục giáo dục phổ thông sau năm 2015 đã được thể hiện trong các văn bản, nghị quyết của đại hội Đảng. Đặc biệt mới nhất là trong Nghị quyết 29/NQ-TW với mục tiêu thay đổi “phương pháp dạy học từ truyền thụ kiến thức sang tổ chức hướng dẫn định hướng phát triển năng lực nhận thức học sinh”, đang đặt ra thách thức lớn đối với đội ngũ giáo viên ở trường phổ thông. Theo đề án đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, dạy học tích hợp là định hướng về nội dung và phương pháp dạy học, trong đó giáo viên tổ chức hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, th«ng qua đó hình thành những kiến thức, kỹ năng mới, phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và thực tiễn cuộc sống, nhằm đào tạo những con người có năng lực phát triển và giải quyết các vấn đề đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế - xã hội thời kỳ hội nhập. Nhưng giáo dục phổ thông Việt Nam hiện nay cho thấy đặc điểm cơ bản là định hướng nội dung, chú trọng truyền thụ trí thức khoa học theo các môn học đã được quy định trong chương trình dạy học, những nội dung của từng môn học đều dựa trên khoa học chuyên ngành tương ứng. Do vậy người dạy chỉ chú trọng việc trang bị cho học sinh hệ thống tri thức khoa học khách quan về nhiều lĩnh vực khác nhau, chưa chú trọng đầy đủ đến chủ thể người học cũng như đến khả năng ứng dụng tri thức đã học trong những tình huống thực tiễn.
          Từ ưu điểm của dạy học tích hợp liên môn, yêu cầu thực tiễn của giáo dục hiện đại và thực trạng của giáo dục Việt Nam hiện nay, chúng tôi nhận thấy dạy học tích hợp liên môn là xu thế tất yếu và có tính khả thi.
III. Thực tế của dạy học tích hợp liên môn trong dạy học Toán hiện nay.
       Trong trường THCS, môn Toán giữ vai trò quan trọng, là “chìa khoá” giúp HS mở những “cánh cửa” đi vào các môn học khác. Nhưng ngươc lại chỉ có 1 vài môn hỗ trợ  cho việc nắm kiến thức ở môn Toán. Vì thế trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu và dạy học thử nghiệm tích hợp liên môn cho môn Toán học chúng tôi nhận thấy có những thuận lợi và khó khăn nhất định.
1.Thuận lợi:
        Nhà trường có đủ điều kiện cho tổ chuyên môn hoạt động, nhà trường được trang bị máy tính được nối mạng, có máy chiếu...
       Học sinh có đầy đủ sách giáo khoa, thư viện trường có sách tham khảo cho các môn học.
      Vận dụng pp dạy học tích hợp, liên môn hình thành và thúc đẩy tư duy trong quá trình làm việc nhóm của giáo viên và học sinh.
2 Khó khăn:
-       Đa số học sinh đều có sức ì lớn và tâm lí ngại thay đổi tìm tòi, ngại khó khăn, vẫn mang tư duy lối mòn cũ.
-       Thực tế việc dạy học vận dụng kiến thức liên môn phải có sự phối kết hợp làm việc nhóm giữa nhiều giáo viên các bộ môn nên tốn thời gian.
-       Việc sưu tầm, chọn lọc tài liệu gặp phải nhiều khó khăn.
     Bản thân mỗi giáo viên để soạn giáo án liên môn phải xây dựng bài giảng điện tử phải tốn nhiều thời gian nghiên cứu, đầu tư công sức cho bài dạy, và gặp không ít khó khăn khi tìm hình ảnh minh hoạ, tư liệu dẫn chứng phù hợp.
IV.Giải pháp cho dạy học tích hợp liên môn trong dạy học Toán
1. Lên kế hoạch, chọn bài giảng phù hợp:
-       Mỗi giáo viên phải tìm hiểu, nghiên cứu cơ sở lý luận của dạy học tích hợp liên môn, nghiên cứu kỹ nội dung chương trình môn Toán ở từng khối lớp để xác định được các nội dung, bài dạy dễ tích hợp liên môn như:dạng toán thống kê, toán giải bài toán bằng cách lập phương trình,...
2. Soạn giáo án chuẩn bị đồ dụng dạy học.
-       Tiến hành soạn giáo án, lồng ghép vào các tiết học cụ thể. Xác định trọng tâm và xác định nội dung tích hợp sao cho vừa đảm bảo trọng tâm bài học vừa tự nhiên, vừa gần gũi.
-       Chuẩn bị các đồ dùng dạy học cần thiết như: Tranh ảnh, bảng phụ…
-       Các tư liệu về rác thải, ô nhiễm môi trường, nhiệt độ địa phương.
3. Kết hợp với các giáo viên bộ môn có liên quan
-       Tự tìm kiếm tư liệu trong sách vở, trên mạng hoặc kết hợp với đồng nghiệp
4. Tiến hành lồng ghép, phù hợp, hiệu quả
-       Giáo viên chọn nội dung tích hợp phù hợp với tiết dạy. Tích hợp với thời lượng, dung lượng phù hợp, không tham lam, làm mờ nhạt trọng tâm.
-       Tích hợp nhẹ nhàng, phù hợp trong các bước lên lớp, phù hợp với tiến trình bài giảng.
-       Nội dung tích hợp phải ngắn gọn, súc tích làm cho bài học sinh động và làm nổi bật trọng tâm.
5. Khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức liên môn để tìm hiểu bài học.
-       Giáo viên giao việc cho học sinh, hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài học bằng cách sưu tầm tư liệu có liên quan.
-       Yêu cầu học sinh tìm hiểu về các tác hại của việc ô nhiễm môi trường: rác thải, tiếng ồn, khí thải công nghiệp, chặt phá rừng…
KẾT LUẬN
          Việc vận dụng dạy học tích hợp liên môn vào dạy học ở môn Toán học là có hiệu quả đã góp phần nâng cao một bước chất lượng dạy và học trong nhà trường phổ thông. Phương pháp dạy học theo hướng tích hợp liên môn thực ra không phải là nội dung mới trong giáo dục có điều trước đây chúng ta thực hiện theo cách hiểu, quan điểm cá nhân, riêng lẻ ở những môn học khác nhau chưa có sự đồng bộ thống nhất.
Khi xây dựng các nội dung, các chủ đề tích hợp liên môn cần đảm bảo các nguyên tắc sau:
-     Đảm bảo tính hệ thống nhưng có sự thống nhất, đồng bộ giữa các môn liên quan.
-     Có tính thực tế (tính khả thi cao): phù hợp với năng lực, thời gian và điều kiện cơ sở vật chất, các thiết bị dạy học hiện nay
-     Đạt được mục tiêu giáo dục phổ thông và giáo dục môn học, đảm bảo nội dung các môn học liên quan. Tạo điều kiện cho học sinh vận dụng các kiến thức, kỹ năng học được cho quá trình học tập tiếp theo, vận dụng được kiến thức đã học để giải quyết các tình huống thách thức, bất ngờ trong cuộc sống. Điều này có ích cho cuộc sống sau này làm công dân có năng lực, khả năng tư duy sâu và đánh giá khái quát vấn đề.
 
 Người báo cáo
   Đặng Tiến Ninh

Tác giả bài viết: Tổ Toán - Lý Đề Thám

Tổng số điểm của bài viết là: 9 trong 2 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
NGUYỄN THỊ TRÚC - 21/11/2017 05:45
Bài viết tôt
Comment addGửi bình luận của bạn
Mã chống spamThay mới

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn